Odchudzanie skuteczne na Slank
Nowa piramida żywieniowa - czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie Email
piątek, 06 sierpnia 2010 15:47

piramida pokarmowa

Jak sądzę, wszyscy kojarzymy ze szkolnego podręcznika biologii lub z innych źródeł, choćby z opakowania płatków, jak wygląda podstawowa piramida żywieniowa (czy też pokarmowa). Może jednak nie każdy wie, że ta piramida zmienia się co kilka lat a do tego pojawiają się alternatywne propozycje proporcji, w jakich powinniśmy jeść różne pokarmy. Dlaczego ta wpojona nam piramida jest krytykowana i jaka jest alternatywa? Zapraszam do poznania nowej piramidy zdrowego żywienia.

 

Trochę historii – skąd się wzięła piramida pokarmowa

Ta powszechnie znana piramida pokarmowa została wprowadzona w 1992 roku przez Amerykański Departament Rolnictwa (USDA) i ogólnie przyjęta na świecie, również w Polsce. Dopiero po wielu latach pojawiły się i dotarły także do nas zarzuty, że piramida ta nie tylko się nam nie przysługuje, ale też może szkodzić naszemu zdrowiu, służy natomiast interesom amerykańskiego rolnictwa i przemysłu spożywczego. Pochodziły one od dra Waltera Willetta z Uniwersytetu Harvardzkiego, który w 2001 roku, opierając się o nowe badania i z uwzględnieniem założeń diety śródziemnomorskiej, stworzył nową piramidę zdrowego żywienia. Swoje poglądy opisał w książce „Eat, Drink and Be Healthy: The Harvard Medical School Guide to Healthy Eating”, obiecując już w tytule zdrowsze, lepsze życie.

 

Przypomnę pokrótce zasady starej piramidy – podstawą prawidłowego odżywiania są w niej  produkty mączne – pieczywo i makarony, ryż i kasze, kolejny poziom stanowią warzywa i owoce, następny mięso i nabiał a tłuszczy i słodyczy, umieszczonych na wierzchołku piramidy, należy unikać. Warto jeszcze podkreślić, że piramidę tą zmienia się co parę lat, ale zmiany są nieznaczne, dlatego mało o nich słychać. Jednak właśnie ta piramida z 1992 roku, mimo że nie najnowsza, jest najchętniej wykorzystywana na opakowaniach pieczywa i płatków, co nie powinno dziwić.

 


Dlaczego stara piramida żywieniowa jest zła?

Po pierwsze okazuje się, że węglowodany w ilości sugerowanej przez tą właśnie piramidę wcale nie przysługują się nam w utracie wagi. Aby schudnąć, trzeba mocno ograniczyć spożycie produktów z mąki pszennej, a więc przede wszystkim białego pieczywa, makaronów i wyrabianych z tej mąki ciast, naleśników, pierogów i innych domowych (lub kupnych) specjałów. Należy je zastąpić produktami pełnoziarnistymi, z mąki żytniej i razowej, natomiast biały ryż zastąpić brązowym, nieoczyszczonym. Makaron z pszenicy durum też jest lepszy niż zwykły pszenny.

Po przeciwległej stronie do weglowodanów „wyróżnione” zostały też tłuszcze – zajęły one sam wierzchołek wraz z cukrami prostymi, jako element diety, który należy ograniczyć do minimum, czyli do sporadycznego użycia. Do tego wrzucono wszystkie tłuszcze do jednego koszyka, pomijając taką ich cechę, jak nasycenie. W ten sposób zaczęto postrzegać tłuszcze jako główną przyczynę tycia i osoby chcące stracić na wadze zaczęły mocno ograniczać ich użycie. I szybko okazało się, że tak sformułowane zalecenia dotyczące odżywiania przynosiły odwrotny skutek – zamiast utrzymania zdrowej wagi tycie dużej części społeczeństwa.

 

Badania wykazały, że tłuszcze zostały potraktowane niesprawiedliwie. Tłuszcze bowiem nie mogą zostać całkowicie wyeliminowane z diety, ponieważ warunkują prawidłowe działanie wielu narządów, w tym mózgu. Brak tłuszczy może powodować problemy zdrowotne, takie jak stany zapalne, problemy ze skórą i włosami, depresję. Poza tym wiadomo, że witaminy A, D, E, K są rozpuszczalne w tłuszczach, a wiec bez nich nie będą przyswojone przez organizm.

 

Poza tym często to nie tłuszcze a właśnie węglowodany, których nie spalimy, odkładają się w organizmie w postaci tkanki tłuszczowej. Dlatego jeśli mamy mało ruchu, powinniśmy mocno ograniczyć ilość cukrów w naszej diecie – zarówno glukozy, jak i skrobi. A nie da się ukryć, że są one jej stałym składnikiem – pieczywo i makarony to podstawa naszych posiłków. No i jeszcze ziemniaki, które też dostarczają dużą dawkę skrobi. Dlatego też wiele nowych diet powstało w oparciu o indeks glikemiczny, określający zawartość węglowodanów w produktach. W takich dietach nie zliczamy kalorii, tylko obliczamy indeks glikemiczny posiłku.

 

Nowa piramida zdrowego żywienia - podstawy zdrowej diety

Nowa piramida zdrowego żywienia nazywana jest także odwróconą piramidą, chociaż nie należy tego traktować dosłownie, ponieważ opiera się ona na starej, aczkolwiek wprowadza bardzo istotne zmiany, oparte właśnie na badaniach makrosubstancji odżywczych – białek, tłuszczów i węglowodanów.

 

W tej piramidzie został po raz pierwszy położony nacisk na aktywność fizyczną, która warunkuje zdrowie, wspomaga właściwe trawienie i spalanie nadmiaru dostarczanej z pokarmem energii, w przeciwnym razie odkładającej się w postaci tkanki tłuszczowej. Oprócz ruchu ważne jest kontrolowanie swojej wagi, pilnowanie by była ona prawidłowa. Warto w tym celu obliczyć swoje BMI, wspólczynnik, który pozwala stwierdzić, czy nasza waga mieści sie w przedziale zdrowej wagi w stosunku do wzrostu. Jeśli nie wiesz, jakie jest Twoje BMI, sprawdzisz je w tym miejscu.

 

 

Dr Willett poza dodaniem tego nowego poziomu piramidy uderzył przede wszystkim w podstawę starej piramidy pokarmowej, czyli wspomniane wyżej węglowodany złożone. Podzielił on produkty mączne na „złe” wypiekane z mąki pszennej, które przeniósł na czubek piramidy, i dobre – pełnoziarniste i mało przetworzone, pozostawiając je u podstawy. Warto jeszcze zaznaczyć, że produkty pełnoziarniste zawierają także błonnik regulujący pracę jelit i coraz bardziej doceniany przez żywieniowych specjalistów.

 

To samo zrobił z tłuszczami, rozróżniając zdrowe tłuszcze nienasycone od niezdrowych tłuszczów nasyconych. Zdrowe kwasy tłuszczowe to omega-3, omega-6, omega-7, omega-9. Te tłuszcze obniżają ryzyko chorób serca i układu krążeniowego, a także wspomagają pracę mózgu i układu nerwowego. Tłuszcze Omega-6 zawiera olej słonecznikowy, rzepakowy i pestki winogron, a więc produkty częściej występujące w naszych posiłkach. Gorzej jest z pozostałymi rodzajami kwasów Omega. Aby dostarczyć je organizmowi, powinniśmy spożywać tłuste ryby, orzechy, nasiona i oliwę z oliwek (w ilości 2 łyżek dziennie). Tą ostatnią dr Willett zaczerpną ze wspomnianej diety śródziemnomorskiej. I to oliwa z oliwek wraz z innymi tłuszczami roślinnymi, zajęła miejsce u boku ciemnego pieczywa, razowych makaronów i nieoczyszczonego ryżu.

 

Kolejne poziomy piramidy - co jeść i w jakich ilościach

Drugą warstwę nowej piramidy stanowią warzywa i owoce, które są bogactwem witamin i minerałów a także źródłem węglowodanów złożonych. Podczas gdy warzywa można jeść w dowolnej ilości, w przypadku owoców zalecane są 2 porcje (garście). Warto tu wyjaśnić pojęcie porcji w tej piramidzie – w przypadku owoców jest to właśnie garść, dla nasion, orzechów i pestek – 1/3 szklanki a w wypadku oleju czy masła – 1 łyżka stołowa.

 

 

Kolejny poziom to warzywa strączkowe – groch, fasola, bób, soja, soczewica, będące źródłem łatwo przyswajalnego białka, oraz nasiona i orzechy – zawierające białko i „dobre” tłuszcze. Pomagają one regulować poziom cukru we krwi oraz obniżają ciśnienie i cholesterol.

 

Przypominam, że białko jest budulcem kości i źródłem energii, jest potrzebne do produkcji enzymów i hormonów, białych krwinek i przeciwciał. Zbyt mała ilość białka powoduje też utratę masy mięśniowej. Ponadto białko spowalnia proces trawienia węglowodanów – dlatego powinno być z nimi łączone. Należy jednak pamiętać, że białko spożywane w nadmiernych ilościach też może tuczyć a także obciążać nerki i wątrobę.

 

Poza wyżej wymienionymi białka dostarczają głównie produkty pochodzenia zwierzęcego – mięso, ryby i nabiał. Najlepsze źródła białka to chudy drób, ryby i jajka. I te produkty stanowią kolejny poziom piramidy – dziennie należy wybrać 1-2 spośród nich, ale też nie muszą być spożywane codziennie.

 

Natomiast czerwone mięso, mleko i sery zawierają także tłuszcze nasycone, dlatego powinny być spożywane znacznie rzadziej. Nabiał został więc ograniczony do 1-2 porcji dziennie i uzupełniony suplementami wapnia.

 

 

Wreszcie na szczycie piramidy znalazło się po pierwsze czerwone mięso wraz z masłem ze względu na dużą zawartość tłuszczów nasyconych, produkty z mąki przennej ze względu na dużą zawartość cukru i fastfoody, które stanowią mieszankę niezdrowych składników. Uwodornione (utwardzone) margaryny stosowane do wypieków także nie są zalecane.

 

 

Wyroby cukiernicze, chipsy frytki, sosy i gotowe dania zawierają tłuszcze trans (z grupy nienasyconych), które podnoszą poziom złego cholesterolu. Są to sztuczne oleje roślinne używane do smażenia i tłuszcze utwardzane zawarte w wielu margarynach i miksach (i wyrabianych z nich wypiekach). Trzeba sprawdzać, czy na etykiecie jest „częściowo utwardzany tłuszcz (roślinny)” i unikać takich produktów. Tłuszcze trans nie są potrzebne organizmowi i najzdrowsze byłoby dla nas całkowite usunięcie ich z diety.

 

Podsumowując, szczyt piramidy stanowią produkty, które należy mocno ograniczać, a więc:

- czerwone mięso i masło (tłuszcze nasycone);

- jasne pieczywo, makarony, biały ryż, ziemniaki;

- słodycze (węglowodany proste);

- wszelkie gotowe, mocno przetworzone dania, fastfoody;

- tłuszcze trans (frytki, chipsy, wyroby cukiernicze);

- sól i przyprawy zawierające glutamininian sodu.

 

A oto cała nowa piramida zdrowego żywienia

nowa piramida żywieniowa

 

Ciekawostka - MyPiramid

Dla zainteresowanych dodam jeszcze, że ostatnia piramida USDA z 2005 roku nazwana MyPyramid, nie zawojowała już świata tak jak ta z 2002, zwłaszcza że, w założeniu nowoczesna, była dość mało czytelna. Zamiast stopni miała układ promienisty (trochę jak wykres kołowy) i schody z boku obrazujące aktywność fizyczną – co najmniej 30 minut dziennie, zresztą tak jak zalecał dr. Willett :) Do tego doszły dość zabawne uwagi – przy produktach mącznych zaleca się sprawdzanie na opakowaniu, czy są one wholegrain czyli pełnoziarniste a np. warzywa najlepsze są ciemnozielone i pomarańczowe. A całość umieszczono w interaktywnej, multimedialnej oprawie, tworząc piękną otoczkę. Odsyłam do strony MyPiramid USDA. Swoją drogą w ty roku powinna się pojawić nowa wspaniała piramida Amerykańskiego Departamentu Rolnictwa. Nie mogę się doczekać ;)

 

Justyna

 
Portal przegląda teraz 62 gości